Eat Healty, Fight Back

Omgevingsfactoren


Als iemand aanleg heeft voor het ontwikkelen van een eetstoornis door bepaalde lichamelijke en/of psychische factoren, dan betekent het nog niet dat diegene ook daadwerkelijk een eetstoornis zal ontwikkelen. Of dit gebeurt hangt ook af van omgevingsfactoren.

Sommige factoren kunnen iemand beschermen tegen deze ontwikkeling. Andere factoren zullen juist de aanwezige kwetsbaarheid triggeren en zo de kans op dat iemand een eetstoornis ontwikkelt verhogen. Hieronder kun je meer lezen over dit soort risicofactoren in de omgeving.

Gezinsfactoren
Culturele factoren
Sociale factoren

Gezinsfactoren

Een belangrijk deel van de omgeving waarin iemand opgroeit, bestaat natuurlijk uit de gezinssituatie. Een kind wordt hier dan ook mede door gevormd en door beïnvloed. Zo kan de situatie waarin het kind opgroeit en de manier waarop het wordt opgevoed, invloed hebben op hoe hij of zij later de wereld zal zien en in het leven zal staan.

Vaak komen mensen die een eetstoornis hebben uit een gezin waar voedsel, uiterlijk en gewicht een belangrijke rol spelen. Zo komt het regelmatig voor dat één of meerdere gezinsleden last heeft van overgewicht, of ook een eetstoornis heeft. Behalve dat er via de genen bepaalde eigenschappen of kwetsbaarheden doorgegeven kunnen worden, kunnen bepaalde gedachten of gedragingen ook aangeleerd zijn. In het geval van (ernstig) overgewicht in het gezin, zal behalve erfelijkheid ook de leefstijl en de manier hoe eten wordt gezien en gebruikt meespelen in de ontwikkeling van een eetstoornis. In het geval dat een moeder bijvoorbeeld een eetstoornis heeft, wordt een kind al vroeg geconfronteerd met een ongezonde omgang met eten. Daarbij kan het kind - al dan niet bewust of bedoeld - de boodschap meekrijgen dat gewicht en uiterlijk in belangrijke mate van invloed zijn op iemands levensgeluk en zo aangezet worden tot lijnen.

Depressies en verslavingen komen veel voor in gezinnen van eetstoorniscliënten. Aangezien deze psychiatrische stoornissen ook vaak voorkomen naast eetstoornissen en raakvlakken hebben met eetstoornissen, is het niet duidelijk wat de boventoon voert, de genen of de opvoeding. Waarschijnlijk hebben de mensen met een eetstoornis die (een) ouders(s) hebben met deze psychiatrische stoornis(sen), zelf ook aanleg om somber te worden of zijn ze ook verslavingsgevoelig. Daarnaast zie je dat mensen die depressief of verslaafd zijn, meestal niet goed kunnen omgaan met lastige situaties en het moeilijk vinden om hun emoties te uiten en te verwerken. Een kenmerk dat ook vaak ten grondslag ligt aan de ontwikkeling van eetstoornissen. Deze manier van omgaan met problemen kan dan bijvoorbeeld aangeleerd zijn.

Veel mensen met eetstoornissen zijn heel gevoelig, voelen zich vaak zeer verantwoordelijk en zijn geneigd om voor anderen te zorgen. Moeilijke gezinssituaties kunnen dus ook indirect eetstoornissen in de hand werken; het kind of de jongere in het gezin gaat zorgen voor de ouder(s) en eventueel andere gezinsleden, en ‘lost zijn of haar eigen problemen op' door met (niet) eten aan de slag te gaan. De eetstoornis is dan vaak een geheim, men wil anderen niet opzadelen met de eigen problemen. De eetstoornis wordt dan gezien als ‘iets voor of van zichzelf' en wordt vaak voor een groot deel als prettig ervaren.

Wat ook voorkomt is dat de eetstoornis juist wordt ingezet als bliksemafleider. Dit wordt bijvoorbeeld nogal eens gezien als de ouders vaak hevige ruzie met elkaar hebben. De eetstoornis wordt dan bewust of onbewust gezien als (machts)middel dat kan worden ingezet om de ouders af te leiden en dichterbij elkaar te brengen. Immers, niets verbindt mensen zo sterk als een gezamenlijke angst of vijand.

Culturele factoren

Met name vrouwen hebben vaak een onrealistisch beeld van hoe hun lichaam eruit ziet en voelen zich  ontevreden over hun gewicht en uiterlijk. Maar ook mannen kunnen hier last van hebben. Hoe groter het verschil is tussen iemands lichaamsbeeld (hoe iemand zichzelf ziet) en zijn of haar lichaamsideaalbeeld (hoe iemand eruit zou willen zien), hoe ongelukkiger iemand wordt.

Mogelijk heeft het huidige schoonheidsideaal invloed op ons eigen ideaalbeeld. Tegenwoordig is er voedsel in overvloed. Tegelijkertijd, of misschien wel als gevolg hiervan, is dun in de mode geraakt, terwijl bijvoorbeeld in de middeleeuwen de Rubens-vrouw het ideaal was. Deze trend is dan ook duidelijk te zien in de media. Al lijkt er ook weer een tegenbeweging op gang te zijn gekomen waardoor slank meer de norm is geworden in plaats van graatmager. Toch is dun-zijn symbool komen te staan voor bekwaamheid, fitheid, geluk, aantrekkelijkheid en succes. Wat natuurlijk best wat druk kan geven.

Sociale factoren

Veel mensen met eetproblemen geven aan dat ze negatieve reacties hebben gekregen vanuit hun omgeving op hun uiterlijk of gewicht. Dit soort opmerkingen zijn zeker niet de oorzaak van eetstoornissen, maar kunnen net als andere (omgevings)factoren een trigger zijn om bijvoorbeeld te gaan lijnen.

Omgevingen waar uiterlijk verschijn en gewicht belangrijk wordt gevonden, kunnen riskant zijn voor mensen die hier gevoelig voor zijn. Dit kunnen bepaalde milieus zijn of bijvoorbeeld bepaalde scholen. Zo wordt er op sommige middelbare scholen veel aandacht gevestigd op het uiterlijk en beoordelen scholieren elkaar op hun kleding en figuur, terwijl het op andere scholen belangrijk wordt gevonden wat voor activiteiten iemand doet en kan dát iemand al dan niet populair maken.

De meest concrete omgevingen waar veel eetstoornissen voorkomen zijn de modellenwereld en bepaalde takken van sport. Voornamelijk bij sporten waar lichaamsgewicht van belang is, zoals bij klassiek ballet, turnen, afstandslopen en judo. In sommige gevallen worden er bepaalde eisen gesteld aan iemands gewicht omdat er gewerkt wordt met gewichtsklassen, zoals bij judo. Of omdat bepaalde oefeningen soms makkelijker kunnen worden verricht met een lager gewicht, zoals soms het geval kan zijn met turnen. In andere gevallen gaat het er meer om hoe iemand eruit ziet zoals bij ballet en in de modellenwereld, en kun je aan de hand van hoe je eruit ziet worden goed- of afgekeurd, aangenomen of afgewezen. De druk kan in al deze gevallen flink oplopen, of iemand nu direct opmerkingen heeft gekregen over zijn of haar gewicht, of dat iemand zelf conclusies trekt aan de hand van de heersende normen.